Historia saksofonu rozpoczęła się najprawdopodobniej w roku w roku 1841, kiedy to przygotowany na wystawę instrumentów w Brukseli pakunek ktoś kopnął w niewyjaśnionych okolicznościach. Pogięty i zniszczony instrument nie nadawał się oczywiście do prezentacji. Sądząc z opisów pakunek zawierał nowy, skonstruowany niedawno instrument - saksofon. Pierwsza wzmianka o saksofonie, autorstwa Hektora Berlioza, ukazała się 12 czerwca 1842 roku w paryskim Journal des Debats i ta data została przyjęta za metrykę powstania saksofonu, chociaż instrument miał swoją publiczną premierę 3 lutego 1844 r. a opatentowany został dopiero 28 czerwca roku 1846. Saksofon ( Le Saxophon ), nazywany po jego wynalazcy, był instrumentem z grupy dętych drewnianych. Miał dziewiętnaście klap, co uczyniło go podobnym do instrumentu ophicleide . Ustnik, w przeciwieństwie do dętych blaszanych , był podobny do ustnika klarnetu basowego. Co ciekawe, pierwszym, opisywanym saksofonem był saksofon basowy w stroju C; dopiero później, z konieczności nadania większej ruchliwości, Adolf Sax skonstruował baryton, alt, tenor i sopran. Skala pierwszego saksofonu była o siedem dźwięków większa niż późniejsze modele, które Sax przebudował ze względu na gorsze możliwości brzmieniowe najwyższych dźwięków prototypu. Wkrótce po premierze pierwszego saksofonu Adolf Sax zademonstrował swoje instrumenty w Konserwatorium Paryskim, gdzie słuchali go znani wówczas muzycy i kompozytorzy: Auber ( sławny kompozytor La Muette de Portici - opery wykonywanej w Brukseli 21 września 1830, będącej sygnałem dla Rewolucji Belgijskiej), Halévy, Habeneck, Monnais i inni, którzy chwalili go za nowatorstwo i muzykalność. Po sukcesie prezentacji Sax otworzył warsztat w Paryżu przy ulicy Saint Georges 10, gdzie zabrał się energicznie do pracy, nader często jednak popadając w konflikty z zatrudnianymi rzemieślnikami. Na siedemnastego i dwudziestego pierwszego czerwca przypadają daty pierwszych francuskich patentów saksofonowych. Wiosną 1843 roku rozpoczął produkcję instrumentów blaszanych z nowym mechanizmem obrotowym zamiast tłokowym. W listopadzie 1843 roku, podczas wystawienia opery Don Sebastian Donizettiego muzycy odmówili wykonania partii klarnetu basowego na instrumencie zrobionym przez Saxa. Sax zadeklarował, że wykona ją osobiście, ale muzycy zagrozili strajkiem. Sax wspólnie z Donizettim musieli ustąpić. Na początku 1844 roku warsztat Saxa odwiedził Rossi, który urzeczony brzmieniem saksofonu sprowadził go do Konserwatorium w Bolonii. Najwierniejszym zwolennikiem saksofonu i talentu Saxa był jednak Hektor Berlioz - gorący propagator nowego instrumentu konsekwentnie wszędzie tam, gdzie koncertował. Od roku 1844 warsztat Saxa odwiedzała śmietanka życia muzycznego, literackiego i społecznego Paryża. Przy każdej okazji Sax demonstrował możliwości swoich instrumentów podczas improwizowanych koncertów. W tym samym roku Sax otworzył filię fabryki w Anglii a wkrótce po tym jego młodszy brat Henry wyemigrował do Ameryki, gdzie założył manufakturę instrumentów dętych w Filadelfii. Latem 1844 saksofon został pokazany na Paris Industrial Exhibision i prezentowany wobec Króla Louisa Phollippe i Królowej Marie Amelie. Rok 1845 okazał się przełomowy w życiu Adolfa Saxa. Dopiero teraz zaczęła przełamywać się stopniowa niechęć muzyków i środowiska, chociaż nadal miał wielu wrogów, stopniowo pokonywał zniechęcenie do swojej osoby. Budził olbrzymie kontrowersje nazywając grupę saxhornów swoim nazwiskiem (protestowali niemieccy konstruktorzy: Stolzel i Blumel). W tym samym roku Sax otworzył filię fabryki w Anglii a wkrótce po tym jego młodszy brat Henry wyemigrował do Ameryki, gdzie założył manufakturę instrumentów dętych w Filadelfii. Latem 1844 saksofon został pokazany na Paris Industrial Exhibision i prezentowany wobec Króla Louisa Phollippe i Królowej Marie Amelie. Rok 1845 okazał się przełomowy w życiu Adolfa Saxa. Dopiero teraz zaczęła przełamywać się stopniowa niechęć muzyków i środowiska, chociaż nadal miał wielu wrogów, stopniowo pokonywał zniechęcenie do swojej osoby. Budził olbrzymie kontrowersje nazywając grupę saxhornów swoim nazwiskiem (protestowali niemieccy konstruktorzy: Stolzel i Blumel). W tym okresie nie powodziło mu się najlepiej, doszło do tego, że Cesarz Napoleon III ratował go od bankructwa. W 1858 został kierownikiem klasy saksofonu przy Konserwatorium Paryskim, gdzie nauczał przez trzynaście lat.W roku 1870 rząd rozwiązał klasę. Do końca życia żył w biedzie, na emeryturze ustanowionej przez rząd. Zmarł w siódmego lutego 1894 roku. Po raz pierwszy saksofon został użyty przez gorącego propagatora tego instrumentu – Hektora Berlioza w jego „Hymne Monotonne” w roku 1843. Przepisał on istniejącą partię klarnetu basowego na dopiero co skonstruowany saksofon basowy w stroju C. Pierwszy orkiestralny użytek zrobił z saksofonu francuski kompozytor Kastner w roku 1844 pisząc „Le Dernier Roi de Jude” a także „Musique Militaire” w 1847 roku. Kastner skorzystał z czterech saksofonów ( dwa F alty i dwa C tenory) także w „Polce Carnavelesque” (1857), „Świątecznej Uwerturze” (1860) – dwa F alty, oraz „La Saint-Julien des Menetriers” (1866) gdzie użył dwa saksofony altowe F, jeden Es i dwa tenory C. Już w 1845 roku opublikował „Complete and Systematic Method for the Saxophone”. W owym czasie rozpowszechniony musiał być już saksofon altowy w stroju F, bowiem znana jest włoska rozprawa naukowa z 1848 roku p.t. „Instrumentacja praktyczna”, w której mowa jest o saksofonie altowym F. Joseph Holbrooke zafascynowany saksofonem napisał koncert, sonatę oraz symfonię z udziałem saksofonów Es, C i F. Najbardziej znane dzieło na saksofon to jednak Symfonia Domestca z roku 1904, w której Ryszard Straus użył kwartetu saksofonowego ( sopranu C, altu F, tenora C i barytonu F ). Zrobił to zresztą bardzo niechętnie, dopiero pod wpływem nalegań swojego wydawcy. W latach późniejszych na saksofon pisali: C. Debussy, M. Ravel, D. Milhaud, P. Maurice, P. Hindemith i inni. Prawdziwy rozkwit przeżył saksofon w latach 1915 – 1925, w których nastąpiła eksplozja popularności tego instrumentu. Apogeum przypadło na lata poprzedzające wielki kryzys w USA, kiedy to sprzedano tam ponad milion saksofonów. W Stanach saksofon stał się wtedy tym czym gitara w latach sześćdziesiątych- wypadało na nim grać. Działało tam zresztą ponad sześćdziesiąt tysięcy orkiestr tanecznych. Taka popularność spowodowała przeniesienie i trwałe zadomowienie saksofonu w teatrach muzycznych najpierw Ameryki, później i Europy. Wielki krach odbił się także niekorzystnie na rynku saksofonowym. Dwóch największych amerykańskich producentów saksofonów Conn i Buescher zanotowali rekordowy spadek sprzedaży z 25000 do 4000 sztuk rocznie. Początkowo saksofon nie miał żadnej tradycji jazzowej, musiała mu więc w jazzie wystarczyć tradycja klarnetu. Znaczenie, jakie zyskał saksofon - przede wszystkim tenor - w jazzie nowoczesnym, stanie się od razu jasne, jeżeli sobie uzmysłowimy, że faktycznie na początku jego historii grano na nim w sposób mniej lub bardziej klarnetowy, podczas gdy dziś przeciwnie: klarneciści jazzu nowoczesnego grają na swym instrumencie jak na tenorowym saksofonie. Od momentu, w którym kończy się rola klarnetu - przede wszystkim z powodu jego zbyt małej głośności - kontynuuje ją saksofon sopranowy. Posiada on najbardziej niezrównoważoną historię ze wszystkich instrumentów jazzu - bardziej nawet niezrównoważoną niż skrzypce. Na początku był jedynie Sidney Bechet, obecnie istnieją dziesiątki sopranistów. W niezliczonych bigbandach i zespołach studyjnych nie ma racji bytu tenorzysta, jeśli nie opanował sopranu jako instrumentu dodatkowego. Dziesiątki lat przekonywano nas o tym, że saksofonu sopranowego używano tak rzadko, bo trudno jest grać na nim „czysto”. Szeregi jego alikwotów siłą rzeczy nie stroją. Jednak dzisiaj uważamy za wielką zaletę tego instrumentu to, że owa „dirtiness”, owa „nieczystość” intonacyjna - która miała tak wielkie znaczenie we wszystkich fazach historii jazzu - tkwi w jego naturze. Można by powiedzieć, że saksofon sopranowy ma skłonność do obniżania każdej niemal nuty, do zamienienia jej w „blue note”; cała skala staje się „blue”. Jest to tendencja od początku nierozłącznie związana z ludowym bluesem i archaicznymi formami jazzu. Trzy klasyczne blue notes muzyki jazzowej to kompromisy z europejskim systemem harmonicznym. Saksofon sopranowy nie tylko przejął spadek po klarnecie; w pewnym sensie był także spadkobiercą saksofonu tenorowego.



W erze jazzu free wielu tenorzystów lubiło uzyskiwać przez przedęcie falsetowe brzmienie wokali­stów bluesowych i gospelsowych sięgając w górę daleko ponad normalny zakres brzmieniowy swojego instrumentu. Ta tendencja „wysokiego” grania zawsze towarzyszyła jazzowi. Gra „hot” (gorąca) jest często osiągana przez granie „bigh” (wysokie), co skłoniło niemieckiego etnomuzykologa, Alphonsa Dauera, do przypuszczenia, że słowo „hot” pochodzi od francuskiego „haut” (wysoki). Oczywiście przez przedęcie saksofonu tenorowego uzyskuje się co prawda ekstatyczne, intensywne brzmienie tego instrumentu, lecz pod względem muzycznym efekt jest raczej ograniczony. Saksofon sopranowy daje możliwości „falsetowego tenoru”. w sposób prostszy i muzycznie poprawny.